Aura migrenowa czy udar? To pytanie może pojawić się szczególnie wtedy, gdy ból głowy poprzedzają zaburzenia widzenia, mrowienie, drętwienie albo trudności z mówieniem. Część takich objawów może rzeczywiście występować w migrenie z aurą, ale podobne dolegliwości mogą pojawić się również w udarze lub przemijającym napadzie niedokrwiennym (TIA).
Najważniejsza zasada brzmi: nowych, nagłych lub wyraźnie nietypowych objawów neurologicznych nie należy samodzielnie uznawać za „zwykłą aurę”. Jeżeli istnieje podejrzenie udaru, czas ma znaczenie i potrzebna jest pilna pomoc medyczna.
Jeżeli chcesz najpierw uporządkować podstawowe informacje o samej migrenie, przeczytaj również Migrena – objawy, przyczyny i leczenie. Jak rozpoznać napad migreny?.
Wybierz rodzaj konsultacji
Najlepiej pasująca opcja jest już ustawiona. Możesz ją zmienić.
PolecaneChcę omówić objawyLekarz zbierze wywiad i dobierze dalsze postępowanie.
Co to jest aura migrenowa?
International Classification of Headache Disorders (ICHD-3) opisuje migrenę z aurą jako nawracające napady całkowicie odwracalnych objawów neurologicznych. Najczęściej dotyczą one:
- wzroku,
- czucia,
- mowy lub języka.
Typowa aura często rozwija się stopniowo. Jeden objaw może narastać przez kilka minut, a kolejne mogą pojawiać się po sobie. Pojedynczy typowy objaw aury trwa zwykle od 5 do 60 minut i całkowicie ustępuje.
Przykładowo pacjent może najpierw zauważyć migoczący fragment obrazu, który stopniowo się rozszerza, a później pojawia się mrowienie dłoni lub twarzy. U części osób po aurze rozpoczyna się ból migrenowy, ale aura może wystąpić również bez późniejszego bólu głowy.
Jak mogą wyglądać typowe objawy aury?
Objawy wzrokowe
Najczęstsza jest aura wzrokowa. Może obejmować:
- błyski lub migające punkty,
- zygzakowate linie,
- falowanie obrazu,
- stopniowo rozszerzający się obszar zaburzonego widzenia,
- przemijający ubytek fragmentu pola widzenia.
Objawy czuciowe
Aura czuciowa może powodować mrowienie lub drętwienie. Charakterystyczne bywa stopniowe „przemieszczanie się” objawu, na przykład od dłoni w kierunku przedramienia lub twarzy.
Zaburzenia mowy lub języka
U części osób mogą występować przemijające trudności z dobieraniem słów, wypowiadaniem zdań albo rozumieniem języka. Takie objawy mogą należeć do aury, ale przy pierwszym lub nagłym epizodzie wymagają szczególnej ostrożności.
Jak zwykle zaczynają się objawy udaru?
Objawy udaru często pojawiają się nagle. NICE zaleca stosowanie narzędzia FAST do szybkiego rozpoznawania nagłych objawów neurologicznych sugerujących udar lub TIA.
FAST oznacza:
- Face – opadnięcie jednej strony twarzy,
- Arm – nagłe osłabienie lub drętwienie ręki,
- Speech – nagłe zaburzenie mowy lub rozumienia,
- Time – czas na natychmiastowe wezwanie pomocy.
Innymi niepokojącymi objawami mogą być nagłe zaburzenia widzenia, problemy z równowagą, splątanie, upadek albo nagły bardzo silny ból głowy.
Podejrzenie udaru? Nie czekaj, czy objawy przejdą
Jeżeli pojawiło się nagłe osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała, opadnięcie twarzy, nagłe zaburzenie mowy, utrata widzenia, zaburzenie świadomości albo inne ostre objawy neurologiczne, nie należy czekać na standardową konsultację dotyczącą migreny.
W Polsce w sytuacji podejrzenia udaru lub bezpośredniego zagrożenia zdrowia należy skorzystać z pilnej pomocy medycznej, w tym numeru 112 lub 999.
Aura migrenowa a udar – jakie są typowe różnice?
Pewne cechy mogą być pomocne lekarzowi w różnicowaniu, ale nie stanowią domowego testu pozwalającego bezpiecznie wykluczyć udar.
Typowa aura częściej:
- rozwija się stopniowo przez kilka minut,
- może obejmować tzw. objawy dodatnie, np. błyski, zygzaki lub mrowienie,
- może powodować kolejne objawy pojawiające się jeden po drugim,
- jest całkowicie odwracalna,
- ma podobny przebieg w kolejnych napadach u tej samej osoby.
W udarze lub TIA objawy częściej:
- zaczynają się nagle,
- mogą od początku powodować utratę funkcji, np. nagłe osłabienie, utratę czucia lub mowy,
- mogą obejmować opadnięcie twarzy, osłabienie kończyny lub nagłe trudności z mówieniem,
- wymagają pilnej oceny nawet wtedy, gdy po pewnym czasie ustąpią.
Te różnice są użyteczne w wywiadzie medycznym, ale nie pozwalają bezpiecznie stwierdzić w domu, że nowe objawy na pewno są migreną.
Dlaczego stopniowy rozwój objawów jest ważny?
W kryteriach ICHD-3 jednym z charakterystycznych elementów migreny z aurą jest stopniowe szerzenie się co najmniej jednego objawu przez 5 minut lub dłużej. Dwa lub więcej objawów może również występować kolejno.
Przykładem może być zaburzenie wzroku, które zaczyna się jako niewielki migoczący punkt i w ciągu kilku minut rozszerza się w polu widzenia.
Nie oznacza to jednak, że każdy stopniowo narastający objaw jest aurą ani że nagły objaw zawsze oznacza udar. To tylko jedna z informacji wykorzystywanych przez lekarza.
Objawy „dodatnie” i „ujemne” – co to znaczy?
W aurze często występują tzw. objawy dodatnie, czyli pojawienie się wrażeń, których wcześniej nie było. Przykładami są migoczące światła, zygzaki w polu widzenia lub mrowienie.
Objawy ujemne oznaczają natomiast utratę określonej funkcji, na przykład nagłą utratę widzenia, czucia lub siły.
ICHD-3 zwraca uwagę, że aura składająca się wyłącznie z objawów ubytkowych, szczególnie jeśli pojawia się pierwszy raz lub ma nietypowy przebieg, wymaga różnicowania z innymi przyczynami, w tym TIA.
Czy aura może powodować drętwienie jednej ręki?
Tak, przemijające objawy czuciowe mogą należeć do migreny z aurą. Typowe może być stopniowe pojawianie się mrowienia lub drętwienia i jego przemieszczanie się.
Nagłe osłabienie lub nagła utrata czucia w jednej kończynie, szczególnie jeśli jest to pierwszy taki epizod, powinny jednak zostać potraktowane jako objawy alarmowe.
Czy zaburzenia mowy mogą być aurą?
Tak. Zaburzenia mowy lub języka mogą być elementem typowej aury migrenowej. W ICHD-3 zostały wymienione jako jeden z możliwych, całkowicie odwracalnych objawów aury.
Jednocześnie nagłe zaburzenie mowy jest jednym z klasycznych objawów udaru w skali FAST. Dlatego pierwszego, nagłego albo zupełnie nietypowego zaburzenia mowy nie należy samodzielnie przypisywać migrenie.
Aura bez bólu głowy – czy może przypominać TIA?
Tak. Typowa aura może wystąpić bez następującego po niej bólu głowy. W takiej sytuacji różnicowanie z innymi przemijającymi zaburzeniami neurologicznymi może być trudniejsze.
ICHD-3 wskazuje, że szczególnie ostrożnej oceny wymaga aura:
- pojawiająca się po raz pierwszy w późniejszym wieku,
- złożona wyłącznie z objawów ubytkowych,
- nietypowo krótka lub długotrwała,
- wyraźnie różniąca się od wcześniejszych epizodów.
Co jeśli objawy ustąpiły po kilku minutach?
Ustąpienie objawów nie wyklucza poważnej przyczyny. Objawy TIA mogą trwać tylko kilka minut lub godzin, a następnie całkowicie ustąpić.
Dlatego jeżeli nagle wystąpiło osłabienie, zaburzenie mowy, widzenia lub inne objawy sugerujące udar, nie należy uznawać sytuacji za bezpieczną tylko dlatego, że objawy minęły.
Czy osoba z migreną może również mieć udar?
Tak. Rozpoznana migrena nie chroni przed innymi chorobami neurologicznymi. Osoba, która od lat doświadcza typowej aury, może niezależnie zachorować na udar lub TIA.
Dlatego znaczenie ma pytanie: czy obecny epizod jest naprawdę taki sam jak wcześniejsze? Jeżeli objawy są nowe, nagłe, utrzymują się inaczej niż zwykle lub pojawiło się osłabienie mięśni, opadnięcie twarzy czy zaburzenie świadomości, potrzebna jest pilna ocena.
Kiedy aura migrenowa wymaga ponownej diagnostyki?
Warto skonsultować się z lekarzem, jeżeli:
- aura pojawiła się po raz pierwszy,
- jej charakter wyraźnie się zmienił,
- objawy trwają nietypowo długo lub krótko,
- pojawiło się osłabienie mięśni,
- występują nowe zaburzenia równowagi lub świadomości,
- objawy dotyczą wyłącznie jednego oka,
- dotychczasowy typowy przebieg przestał się powtarzać.
Czego nie robić przy nowych objawach neurologicznych?
Nie należy samodzielnie „testować”, czy objawy przejdą po leku przeciwmigrenowym, ani opóźniać pilnej pomocy tylko dlatego, że w przeszłości rozpoznano migrenę.
Nie warto też polegać wyłącznie na porównaniu objawów z opisami internetowymi. Przy podejrzeniu udaru rozpoznanie wymaga profesjonalnej oceny medycznej.
Najczęstsze pytania: aura migrenowa czy udar?
Czy aura migrenowa może wyglądać jak udar?
Tak. Zaburzenia widzenia, czucia lub mowy mogą występować zarówno w migrenie z aurą, jak i w ostrych chorobach neurologicznych. Dlatego pierwszy lub nietypowy epizod wymaga ostrożnej oceny.
Czy stopniowe narastanie objawów bardziej pasuje do aury?
Stopniowe rozwijanie się objawu przez co najmniej kilka minut jest jedną z typowych cech aury w kryteriach ICHD-3. Nie pozwala jednak samodzielnie wykluczyć innych przyczyn.
Czy nagłe zaburzenie mowy może być migreną?
Zaburzenia mowy mogą należeć do aury, ale nagły początek jest również charakterystyczny dla udaru. Pierwszego lub nietypowego nagłego zaburzenia mowy nie należy traktować jako pewnej migreny.
Czy objawy udaru mogą same ustąpić?
Tak. Przemijający napad niedokrwienny może powodować objawy podobne do udaru, które następnie ustępują. Mimo poprawy wymagana jest pilna ocena medyczna.
Czy aura może wystąpić bez bólu głowy?
Tak. ICHD-3 wyróżnia typową aurę bez następującego bólu głowy. Pierwszy lub nietypowy taki epizod może jednak wymagać diagnostyki w celu wykluczenia innych przyczyn.
Kiedy wezwać pomoc?
Przy nagłym opadnięciu twarzy, osłabieniu kończyny, nagłym zaburzeniu mowy, utracie widzenia, zaburzeniu świadomości lub innych ostrych objawach sugerujących udar należy pilnie wezwać pomoc. W Polsce można użyć numeru 112 lub 999.
Aura migrenowa czy udar – podsumowanie
Typowa aura migrenowa jest zwykle całkowicie odwracalna, rozwija się stopniowo i trwa od kilku do kilkudziesięciu minut. Może obejmować zaburzenia wzrokowe, czuciowe oraz mowy.
Udar i TIA częściej powodują objawy o nagłym początku, takie jak opadnięcie twarzy, osłabienie kończyny, nagłe zaburzenie mowy czy widzenia. Najważniejsze jest jednak to, że żadna pojedyncza cecha nie pozwala bezpiecznie wykluczyć udaru w domu.
Nowy, nagły lub wyraźnie nietypowy objaw neurologiczny powinien zostać potraktowany jako potencjalnie pilny problem medyczny.
Źródła
- International Headache Society – ICHD-3: Migraine with aura
- International Headache Society – Migraine with typical aura
- NICE – Stroke and transient ischaemic attack: diagnosis and initial management
- NHS – Symptoms of a stroke
- NHS – Transient ischaemic attack (TIA)
Weryfikacja merytoryczna: lekarz.
